Het is woensdag middernacht, maar in de rechtbank van West Kowloon is het nog razend druk. Twintig jongeren staan opeengepakt achter het glas van de beklaagdenbank, tientallen advocaten verdringen elkaar in de rechtszaal en in de entreehal zitten nog eens honderden sympathisanten. Het is een uitzonderlijk tafereel, maar dit zijn dan ook uitzonderlijke tijden: zo veel mensen zijn er opgepakt tijdens de protesten in Hongkong dat de rechtbanken niet anders kunnen dan overuren maken.advertentie

Helemaal hectisch is het sinds de geweldsexplosie van afgelopen week, waarbij een universiteit werd belegerd en in de straten eromheen zware gevechten uitbraken. Meer dan duizend jongeren zijn gearresteerd en 242 van hen – een absoluut record in de Hongkongse rechtspraak – zijn aangeklaagd voor ‘deelname aan rellen’. Zij moeten allemaal binnen 48 uur na hun arrestatie voor een rechter verschijnen, voor hun borgzitting. Woensdagavond dus, en geen moment later.

Hels karwei

Dat betekent alle hens aan dek in de rechtbank van West Kowloon, waar woensdag tachtig van de beklaagden verschijnen. Het gaat er aanvankelijk chaotisch aan toe, met ouders op zoek naar hun kinderen, advocaten op zoek naar hun cliënten en uren vertraging. Als de hoorzitting eindelijk kan beginnen, worden de beklaagden in groepen van twintig voorgeleid – meer passen er niet in het beklaagdenbankje. Een voor een mogen hun advocaten pleiten. Zo gaat het door tot 1 uur ’s nachts.

Het is een hels karwei, maar volgens de regering van Hongkong is het nodig om de relschoppers hun verdiende loon te geven en de kalmte in Hongkong te herstellen. Maar veel juristen hebben daar hun twijfels bij. De massa-arrestaties en zware aanklachten – de maximumstraf voor deelname aan rellen is 10 jaar cel – zijn zo willekeurig dat ze weinig kans van slagen hebben. Meer dan een ernstige vervolging lijkt het een strategie om de protesten in de kiem te smoren, met juridische middelen.

‘Van alle beklaagden die woensdag voorkwamen, zal de meerderheid waarschijnlijk vrijuit gaan’, zegt Vickie Lui, een van de Hongkongse advocaten die gratis bijstand verlenen aan gearresteerde demonstranten. Lui, die voor de Progressive Lawyers Group werkt, heeft zich bij een centrale aangesloten, van waaruit de juridische hulp voor arrestanten wordt aangestuurd. Tijdens de protesten zie je veel jongeren met het telefoonnummer van die centrale op hun arm gestift.

(“Of all the defendants who appeared on Wednesday, the majority will probably go free,” says Vickie Lui, one of Hong Kong’s lawyers who provide free assistance to arrested protesters. Lui, who works for the Progressive Lawyers Group, has joined a central office from which the legal assistance for detainees is directed. During the protests you see many young people with the telephone number of that hotline on their arm.)

Arrestatie van een man in Central, het zakendistrict van Hongkong waar demonstranten wegen hadden geblokkeerd. Beeld AP

Afschrikkend effect

Bij de centrale zijn meer dan tweehonderd advocaten aangesloten, maar het blijft zwaar werk, zegt Lui. ‘De politie maakt het ons moeilijk om onze cliënten te zien. Soms willen ze niet zeggen in welk politiekantoor ze zitten, of laten ze ons uren wachten. Vóór de protesten gebeurde dat nooit, nu is het de norm. Misschien is de politie overweldigd door de vele arrestaties, of misschien is het een opzettelijke tactiek om het ons moeilijk te maken. Ik denk een beetje van allebei.’

(More than two hundred lawyers are affiliated with the hotline, but it remains hard work, says Lui. “The police make it difficult for us to see our clients. Sometimes they do not want to say which police station they are in, or they let us wait for hours. That never happened before the protests, now it is the norm. Perhaps the police have been overwhelmed by the many arrests, or perhaps it is a deliberate tactic to make it difficult for us. I think a bit of both.”)

Van de 242 beklaagden stond Lui er woensdag veertien bij. In haar ogen heeft de politie amper bewijs tegen hen, en ze werden allen op borgtocht vrijgelaten. ‘Maar zo’n zware aanklacht heeft natuurlijk een afschrikkend effect’, zegt Lui. ‘De voorwaarden voor de borgtocht zijn ook veel strikter. De beklaagden moeten zich aan een avondklok houden en hebben een verbod om in het gebied van de protesten te komen. Dat kan behoorlijk ingrijpend zijn voor iemands leven.’

(Of the 242 defendants, Lui assisted fourteen on Wednesday. In her eyes, the police have hardly any evidence against them, and they were all released on bail. “But such a heavy indictment naturally has a deterrent effect,” says Lui. “The conditions for the bail are also much stricter. The defendants must abide by a curfew and a ban from entering the area of the protests. That can be quite drastic for someone’s life.”)

De tachtig beklaagden in de rechtbank van West Kowloon zijn maandagavond opgepakt op Nathan Road, waar demonstranten de politie provoceerden in een poging medestanders uit de omsingelde Polytechnic University te bevrijden. Ze gooiden molotovcocktails en stenen naar de politie en richtten zware vernielingen aan. Maar zoals vaker bij de ruim 4.500 arrestaties sinds het begin van de protesten: veel arrestanten lijken geen frontliniestrijders te zijn, maar minder gehaaide omstanders.

Politieagenten met studenten die zijn aangehouden na een ontsnappingspoging uit de Polytechnische Universiteit. Beeld AFP

Afgeketste rubberkogel

‘Mijn neef heeft helemaal niets gedaan’, zegt Kenny (29), terwijl hij in de rechtbank van West Kowloon aan het wachten is. Hij blijft er kalm bij, want zijn neef heeft zijn arrestatie perfect doorstaan. Hij had de ‘live locatie’-functie van zijn smartphone ingeschakeld, zodat zijn familie kon volgen naar welk politiekantoor hij werd gebracht. En hij had op internet gelezen hoe hij zich tijdens een politieondervraging moest gedragen: geen enkele vraag beantwoorden tot je advocaat er is.

Volgens Kenny, die alleen met voornaam in de krant wil, was zijn neef gewoon aan het protesteren, toen hij geraakt werd door een afgeketste rubberkogel. ‘Hij was niet zwaargewond, maar hij had pijn en ging even liggen in een portiek. Dat is ook de reden dat hij gearresteerd is: toen de politie aanstormde, had hij te veel pijn om weg te lopen. We denken niet dat hij veroordeeld kan worden. Hoe kan je deelnemen aan rellen als je gewond in een hoekje ligt?’

Of het optimisme van Kenny gerechtvaardigd is, valt niet met zekerheid te zeggen. De Hongkongse Wet Openbare Orde, waarin deelname aan rellen wordt gedefinieerd, is notoir vaag. Een rel wordt erin beschreven als een onwettelijke bijeenkomst van meer dan drie personen, waarbij ten minste één persoon de orde verstoort. Maar hoe dicht je bij die ordeverstoorder moet staan, en of je ook deelneemt als je alleen maar toekijkt, dat blijft allemaal dubbelzinnig.

Verouderde wet

‘Die wet krijgt zware kritiek van academici, omdat hij verouderd is en voor een deel willekeurig’, zegt Vickie Lui. ‘Je weet natuurlijk nooit wat een rechtbank gaat beslissen, maar afgaand op de statistieken van de Paraplurevolutie in 2014 en de onlusten in het district Mong Kok in 2016, is de kans op een veroordeling erg laag. Van de beklaagden is toen maar 20 procent veroordeeld. De meerderheid liep vrij naar buiten.’

Dat zo veel jongeren worden gearresteerd en aangeklaagd, ondanks de lage kans op veroordeling, leidt tot veel kritiek in Hongkong. Van mensenrechtenorganisaties en advocaten, maar ook van de Hongkongse overheid. In augustus schreef een anonieme groep openbaar aanklagers een open brief om de praktijk aan de kaak te stellen. Ze noemden het vervolgingsbeleid politiek gemotiveerd.

‘Ze willen ons afschrikken’, zegt Kenny. ‘Ze willen het moeilijker maken om nog buiten te komen om te protesteren.’ Maar volgens hem zal die tactiek niet werken, misschien juist het tegenovergestelde bereiken. ‘Als deze aanklacht mij iets leert, is dat iedereen gearresteerd kan worden, ook als je helemaal niets verkeerd doet. Het maakt mij nog meer vastberaden om te blijven demonstreren.’

Article originally appeared in de Volkskrant on 21 November 2019.